Τοξική βροχή: ερευνητές εντοπίζουν ανησυχητικά επίπεδα φυτοφαρμάκων στα σύννεφα
Σύμφωνα με πληροφορίες, μελέτες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο δείχνουν ότι και τα σύννεφά μας είναι επιβαρυμένα με γεωργικές τοξικές ουσίες. Ακόμη και χημικά που έχουν απαγορευτεί εδώ και καιρό μεταφέρονται μέσω της ατμόσφαιρας και πέφτουν πάνω μας με τη βροχή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα μετρούμενα επίπεδα υπερβαίνουν ακόμη και τα αυστηρά όρια της ΕΕ για το πόσιμο νερό. Τι σημαίνει αυτό για εμάς;
Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται τη ρύπανση από φυτοφάρμακα, συνήθως φαντάζονται χωράφια που ψεκάζονται απευθείας, μολυσμένο έδαφος ή υπολείμματα στα υπόγεια ύδατα. Ωστόσο, η ρύπανση δεν σταματά στα όρια του χωραφιού. Μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Clermont Auvergne ανέλυσε νερό από σύννεφα στο αστεροσκοπείο Puy de Dôme, στην κεντρική Γαλλία. Τα αποτελέσματα αυτών των δειγμάτων —τα οποία συλλέχθηκαν σε υψόμετρο 1.465 μέτρων, μακριά από περιοχές άμεσης γεωργικής δραστηριότητας— δημοσιεύτηκαν σε μελέτη με τίτλο «Αποτελούν τα σύννεφα μια παραγνωρισμένη δεξαμενή φυτοφαρμάκων;» στο περιοδικό *Environmental Science & Technology*, όπως αναφέρει ο Heinz Steiner.
Εντοπίστηκαν 32 διαφορετικές ουσίες
Οι επιστήμονες εντόπισαν υπολείμματα γεωργικών τοξικών ουσιών σε όλα τα δείγματα που αναλύθηκαν. Συνολικά ταυτοποιήθηκαν 32 διαφορετικές ουσίες —ένα πραγματικό τοξικό κοκτέιλ από ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα, μυκητοκτόνα και χημικά προϊόντα διάσπασης. Δεδομένου ότι ο σταθμός παρακολούθησης βρίσκεται ψηλά σε βουνό, οι τοξικές αυτές ουσίες δεν θα μπορούσαν να προέρχονται από κάποιο γειτονικό χωράφι. Τα χημικά εξατμίζονται, προσκολλώνται σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια, διαλύονται στα σταγονίδια των νεφών και μεταφέρονται σε τεράστιες αποστάσεις από τα ρεύματα του αέρα. Με απλά λόγια: τοξικές ουσίες που διασπείρονται σε μεγάλες ποσότητες σε μια τοποθεσία ανεβαίνουν στην ατμόσφαιρα και πέφτουν ξανά στη γη εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά —καταλήγοντας στα κεφάλια μας, στις πόλεις μας, σε παρθένα δάση, ακόμη και σε αυστηρά ελεγχόμενες βιολογικές καλλιέργειες.
Οι ερευνητές άσκησαν επίσης κριτική στην έντονη συγκέντρωση επιβλαβών ουσιών. Στα μισά από τα έξι δείγματα νερού νεφών που συλλέχθηκαν, το συνολικό φορτίο υπερέβαινε τα 0,5 μικρογραμμάρια φυτοφαρμάκων ανά λίτρο. Πρόκειται ακριβώς για το όριο που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση ως το απόλυτο ανώτατο όριο για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων στο πόσιμο νερό. Ακόμη και αν εξαιρεθούν οι ουσίες που μπορούν να σχηματιστούν και μέσω άλλων ατμοσφαιρικών αντιδράσεων (όπως η 2,4-δινιτροφαινόλη), δύο δείγματα εξακολουθούσαν να υπερβαίνουν αυτό το κρίσιμο όριο. Αν και δεν πίνουμε απευθείας το νερό της βροχής, το εύρημα αυτό αναδεικνύει την έκταση της ρύπανσης. Η μελέτη αποκάλυψε μια ακόμη ιδιαίτερα ανησυχητική λεπτομέρεια: στα σύννεφα εντοπίστηκαν χημικές ουσίες η γεωργική χρήση των οποίων έχει απαγορευτεί αυστηρά εδώ και καιρό στη Γαλλία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πώς καταλήγουν εκεί αυτές οι ουσίες; Οι ερευνητές υποψιάζονται παράνομη χρήση, μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις από χώρες με λιγότερο αυστηρούς κανονισμούς ή ρύπανση από το παρελθόν. Πολλές από αυτές τις τοξικές ουσίες είναι τόσο ανθεκτικές, ώστε συνεχίζουν να εξατμίζονται από το έδαφος και να επανεισέρχονται στον ατμοσφαιρικό κύκλο χρόνια ή και δεκαετίες μετά την απαγόρευσή τους. Κατά συνέπεια, μια απλή απαγόρευση πώλησης από τις αρχές απέχει πολύ από το να επιλύσει το πρόβλημα.
Τα σύννεφα ως ιπτάμενοι χημικοί αντιδραστήρες
Τα πράγματα όμως είναι ακόμα πιο σοβαρά. Οι ερευνητές προειδοποιούν να μην αντιμετωπίζονται τα σύννεφα απλώς ως μέσο μεταφοράς. Στην ατμόσφαιρα, οι διαλυμένες τοξικές ουσίες έρχονται σε επαφή με το ηλιακό φως και άλλες ουσίες. Τα σύννεφα λειτουργούν ως χημικοί αντιδραστήρες, στους οποίους τα εντομοκτόνα και τα μυκητοκτόνα διασπώνται ή μετασχηματίζονται σε εντελώς νέα προϊόντα αποδόμησης. Οι επιβλαβείς επιπτώσεις αυτών των προϊόντων στον άνθρωπο και τη φύση έχουν μελετηθεί συχνά πολύ λιγότερο σε σχέση με εκείνες των αρχικών δραστικών ουσιών.
Ένας αρχικός υπολογισμός βάσει μοντέλου από Γάλλους επιστήμονες καταδεικνύει την τεράστια κλίμακα του φαινομένου: με την προϋπόθεση ότι τα δείγματα είναι αντιπροσωπευτικά, εκτιμάται ότι 6 έως 139 τόνοι φυτοφαρμάκων αιωρούνται μόνο στα χαμηλά και μεσαία στρώματα των νεφών — ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες πάνω από τη Γαλλία.
Μεταφορά μέσω του αέρα σε όλη την Ευρώπη — ακόμη και στην Αρκτική και σε μεγάλες οροσειρές
Η ανακάλυψη στα σύννεφα πάνω από την κεντρική Γαλλία δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Ήδη από το 2024, μια ευρωπαϊκή ερευνητική ομάδα ανέλυσε την ατμόσφαιρα σε 29 τοποθεσίες — από αγροτικές περιοχές, ακτές και μεγάλες οροσειρές έως σταθμούς παρακολούθησης στην Αρκτική. Εξέτασαν την παρουσία 76 δραστικών ουσιών φυτοφαρμάκων και εντόπισαν τις 58 από αυτές. Τα ευρήματα αυτά δημοσιεύτηκαν στη μελέτη με τίτλο «Widespread Pesticide Distribution in the European Atmosphere Questions their Degradability in Air» (Η ευρεία διασπορά φυτοφαρμάκων στην ευρωπαϊκή ατμόσφαιρα θέτει υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα αποδόμησής τους στον αέρα), η οποία δημοσιεύτηκε στο ίδιο επιστημονικό περιοδικό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι συγκεντρώσεις επτά δραστικών ουσιών παρουσίαζαν ελάχιστες διακυμάνσεις μεταξύ των διαφόρων περιοχών. Για τους ερευνητές, αυτό υποδηλώνει διασπορά σε επίπεδο ηπείρου. Με βάση μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην ελεύθερη τροπόσφαιρα και σε τοποθεσίες της Αρκτικής, κατέταξαν 22 φυτοφάρμακα ως ουσίες με υψηλή ικανότητα μεταφοράς. Σε αυτές περιλαμβάνονταν 15 δραστικές ουσίες που εξακολουθούν να επιτρέπονται στην ευρωπαϊκή γεωργία, αλλά και επτά ουσίες που έχουν ήδη απαγορευτεί. Η μελέτη προσδιορίζει ουσίες όπως η ατραζίνη, η κυπροδινίλη, η σπιροξαμίνη, η τεμπουκοναζόλη, η τερβουθυλαζίνη και η θιακλοπρίδη ως ενώσεις των οποίων οι συγκεντρώσεις σε απομακρυσμένες περιοχές υποδηλώνουν μεγάλο χρόνο παραμονής στην ατμόσφαιρα.
Views: 12
