Το Λάθος Ανθρώπινο, η Συγχώρεση Θεϊκή
Το Λάθος Ανθρώπινο, η Συγχώρεση Θεϊκή
Η διάσημη φράση «Το λάθος είναι ανθρώπινο, η συγχώρεση θεϊκή», του Alexander Pope, παραμένει πάντοτε επίκαιρη. Με άλλα λόγια: όλοι κάνουμε λάθη. Όλοι κάνουμε πράγματα για τα οποία μετανιώνουμε, νιώθουμε άσχημα ή ευχόμαστε να μην είχαν συμβεί ποτέ. Αυτό είναι απλώς μέρος της όμορφης, περίπλοκης και χαοτικής ανθρώπινης ζωής.
Ωστόσο, για πολλούς από εμάς, το πρόβλημα είναι ότι δυσκολευόμαστε να συγχωρήσουμε τον εαυτό μας, ή τους άλλους. Όταν κάνουμε ένα λάθος, αντί να αποδεχτούμε ότι είναι κάτι φυσιολογικό, ασκούμε σκληρή κριτική στον εαυτό μας, αντιμετωπίζοντας ασήμαντα σφάλματα σαν να ήταν ασυγχώρητα λάθη που αλλάζουν τη ζωή. Και αυτή η αυτοτιμωρητική στάση συνοδεύεται από επώδυνα συναισθήματα, όπως ενοχές, μεταμέλεια, άγχος ή ακόμα και ντροπή.
Οπότε, ας σκεφτούμε το εξής: γιατί να μην συγχωρήσουμε απλώς τον εαυτό μας;
Η συγχώρεση του εαυτού ορίζεται ως η σταδιακή αντικατάσταση της αυτοκριτικής και των ενοχών με κατανόηση και αποδοχή απέναντι στον εαυτό, χωρίς να σημαίνει δικαιολόγηση του λάθους.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να συγχωρήσουμε;
Ας αναλύσουμε, λοιπόν, τους λόγους για τους οποίους πολλοί από εμάς δυσκολευόμαστε να συγχωρήσουμε τον εαυτό μας καταρχήν, παρόλο που λογικά γνωρίζουμε ότι είναι σοφό.
Ο πρώτος λόγος για τον οποίο είστε αμείλικτοι με τον εαυτό σας είναι ότι πιθανότατα νιώθετε πως δεν αξίζετε τη συγχώρεση. Ίσως μεγαλώσατε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον σκληρό ή επικριτικό, το οποίο έδινε μεγαλύτερη έμφαση στην ψυχική ανθεκτικότητα παρά στην αυτοσυμπόνια και τη φροντίδα. Μπορεί να υπήρχαν οικογενειακοί κανόνες για την επιμονή παρά τις δυσκολίες ή την αντοχή στις κακουχίες, που σας κάνανε να πιστεύετε ότι είναι φυσιολογικό να είστε σκληροί με τον εαυτό σας, ειδικά όταν κάνετε κάποιο λάθος.
Ένας άλλος λόγος για τον οποίο είστε αυστηροί με τον εαυτό σας είναι η ύπαρξη μιας σκληρής επικριτικής φωνής, η οποία σας κατακρίνει για κάθε μικρή αποτυχία, είτε πραγματική είτε φανταστική.1Löw, C.A. et al. (2020). Self-criticism and psychotherapy outcome: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 75, 101808. Αυτή η φωνή αποτελεί βασικό σημείο εστίασης στη θεραπεία σχημάτων, καθώς συχνά ευθύνεται για τη δυστυχία σας με διάφορους τρόπους. Αυτό το κομμάτι του εαυτού σας πιθανότατα δεν είναι το τέρας που φαντάζεστε, καθώς προσπαθεί να σας παρακινήσει και να σας προστατεύσει, διασφαλίζοντας ότι δεν θα πείτε ή δεν θα κάνετε πράγματα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επίθεση, απόρριψη ή πληγή.
Στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας, καθώς εργαζόμαστε πάνω σε αυτή την εσωτερική επικριτική φωνή, παράλληλα προσπαθούμε να σας βοηθήσουμε να δείχνετε μεγαλύτερη καλοσύνη και συμπόνια προς τον εαυτό σας.2Macbeth, A. et al. (2012). Exploring compassion: A meta-analysis of the association between self-compassion and psychopathology. Clinical Psychology Review, 32(6), 545-552.
Τι δεν είναι η συγχώρεση
Αν και είναι σημαντικό να περιγράψουμε τι είναι η συγχώρεση, είναι εξίσου σημαντικό να περιγράψουμε τι δεν είναι. Για παράδειγμα, δεν σημαίνει ότι απαλλάσσουμε κάποιον άλλον από την ευθύνη για πράξεις που έχει διαπράξει. Δεν σημαίνει ότι παραβλέπουμε το άδικο μόνο και μόνο για να διατηρήσουμε την ηρεμία.
Το θιγόμενο άτομο δεν παραιτείται από το δικαίωμα να θεωρεί ότι η προσβολή ήταν άδικη ή αδικαιολόγητη. Δεν σημαίνει ότι ξεχνάμε ή δικαιολογούμε συμπεριφορές του παρελθόντος. Επιπλέον, παρόλο που μπορεί να επέλθει συγχώρεση και να αποκατασταθεί μια σχέση, η ανάμνηση ενός επιζήμιου γεγονότος ενδέχεται να μην εξαφανιστεί. Μπορεί να διαρκέσει για δεκαετίες ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, για όλη τη διάρκεια της σχέσης.
Η συναισθηματική μεταβολή για το θιγόμενο άτομο μπορεί να συνοδεύει ή όχι τα λόγια συγχώρεσης. Ωστόσο, τα λόγια μπορεί να αποτελέσουν μια καλή αρχή.
Η ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης προϋποθέτει την καλλιέργεια του αισθήματος ασφάλειας. Η επούλωση περιλαμβάνει την αποκατάσταση της πίστης στη σχέση. Το πέρασμα του χρόνου μπορεί να απαλύνει τη συναισθηματική πληγή, αλλά ενδέχεται επίσης να δυσκολέψει την έκφραση της συγγνώμης ή της συγχώρεσης.
Μερικές φορές, είναι δύσκολο να επανέλθουμε σε παλιές αναμνήσεις, παρόλο που αυτό μπορεί να αποτελεί τον πιο άμεσο δρόμο προς την επούλωση.
Συγχώρεση και υγεία
Ίσως το πιο βασικό ερώτημα που πρέπει να εξετάσουμε αρχικά είναι: Τι είναι η συγχώρεση; Ο τρόπος με τον οποίο ορίζουμε τη συγχώρεση εξαρτάται συνήθως από το πλαίσιο της κατάστασης. Στις περιπτώσεις όπου επιθυμούμε να συγχωρήσουμε ένα άτομο με το οποίο δεν θέλουμε να διατηρήσουμε σχέση στο μέλλον, συνήθως ορίζουμε τη συγχώρεση ως τη μείωση ή την εξάλειψη της πικρίας και των κινήτρων για εκδίκηση.
Το άτομο που συγχωρεί νιώθει λιγότερο την ανάγκη να ανταποδώσει το κακό σε εκείνον που το προσέβαλε και λιγότερο την τάση να παραμείνει μακριά από αυτό το άτομο.
Αντιθέτως, η απουσία συγχώρεσης φαίνεται να αποτελεί μια αρνητική συναισθηματική κατάσταση, κατά την οποία το θύμα διατηρεί αισθήματα πικρίας, εχθρότητας, θυμού και μίσους απέναντι στο άτομο που το προσέβαλε.
Οι άνθρωποι μπορούν να διαχειριστούν τις αδικίες με πολλούς τρόπους. Δεν είναι υποχρεωμένοι να αποφασίσουν να συγχωρήσουν, ούτε χρειάζεται απαραίτητα να αλλάξουν τα συναισθήματά τους. Ωστόσο, αν δεν αλλάξουν με κάποιον τρόπο την αντίδρασή τους, η απουσία συγχώρεσης μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στη σωματική, ψυχική, πνευματική υγεία, καθώς και στις σχέσεις τους. Μετα-αναλύσεις δείχνουν σταθερή θετική συσχέτιση μεταξύ συγχώρεσης και ψυχολογικής/σωματικής υγείας .3Mayo Clinic Staff. (n.d.). Forgiveness: Letting go of grudges and bitterness. Mayo Clinic.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, η χρόνια αδυναμία συγχώρησης φαίνεται να σχετίζεται με παρατεταμένο ψυχολογικό στρες, το οποίο έχει συνδεθεί με διαταραχή της ανοσολογικής λειτουργίας σε πολλαπλά επίπεδα.
Συγχώρεση και σχέσεις
Η συγχώρεση έχει αποδειχθεί ευεργετική για διάφορα είδη σχέσεων, είτε πρόκειται για οικογενειακές, ερωτικές ή επαγγελματικές σχέσεις. Η συγχώρεση στο πλαίσιο στενών σχέσεων δεν είναι ούτε πιο δύσκολη ούτε πιο εύκολη από τη συγχώρεση ατόμων που δεν είναι πλέον παρόντα -όπως αγνώστων που μας λήστεψαν ή μας επιτέθηκαν, ή ανθρώπων που μετακόμισαν ή πέθαναν αφότου μας πλήγωσαν.
Στις σχέσεις που συνεχίζονται, η συγχώρεση είναι απλώς διαφορετική. Ένας σύντροφος που είναι παρών μπορεί να βελτιώσει ή να επιδεινώσει την κατάσταση. Ένα άτομο που απουσιάζει δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί, αλλά ούτε και να απορρίψει μια αντιπαράθεση ή να επιτείνει τη ζημιά προκαλώντας νέες πληγές.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι, όσο περισσότερο επενδύουμε σε μια σχέση, τόσο περισσότερο χρειαζόμαστε ένα σύνολο στρατηγικών για να την καθοδηγήσουμε μέσα από δύσκολες περιόδους. Η συγχώρεση αποτελεί μία από αυτές τις στρατηγικές.
Κατανοώντας τη συγχώρεση
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η συγχώρεση έχει οφέλη, όπως η υψηλή αυτοεκτίμηση, η καλύτερη διάθεση και οι πιο ευτυχισμένες σχέσεις. Ωστόσο, ορισμένοι ερευνητές διατύπωσαν ένα εύλογο αντεπιχείρημα:: «Μήπως συμβαίνει απλώς το εξής: όταν οι άνθρωποι νιώθουν καλά με τον εαυτό τους, είναι ευτυχισμένοι και ικανοποιημένοι από τις σχέσεις τους, τείνουν να συγχωρούν σχεδόν τα πάντα; Μήπως η ευτυχία είναι αυτή που οδηγεί στη συγχώρεση και όχι το αντίστροφο;» Κάποιες φορές, αυτό μπορεί πράγματι να ισχύει.
Ένας τρόπος, όμως, για να εξεταστεί αυτή η υπόθεση είναι να δούμε αν οι άνθρωποι -είτε είναι χαρούμενοι, είτε λυπημένοι, είτε βρίσκονται κάπου ενδιάμεσα- μπορούν να μάθουν να συγχωρούν περισσότερο και, αν το πετύχουν, πώς αυτό μπορεί να επηρεάσει την ψυχική και σωματική τους υγεία. Αυτό θα σήμαινε ότι η συγχώρεση είναι εφικτή για σχεδόν οποιονδήποτε, και όχι μόνο για όσους είναι διαρκώς ευτυχισμένοι και συναισθηματικά ισορροπημένοι.
Η ειλικρινής συγνώμη βοηθά τους ανθρώπους να συγχωρήσουν και να ηρεμήσουν. Αντιθέτως, οι μη ειλικρινείς συγγνώμες συχνά προκαλούσαν μεγαλύτερο εκνευρισμό.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε ξανά ότι η συγχώρεση συνήθως απαιτεί χρόνο.
Μπορεί η συγχώρεση να οδηγεί στην ευτυχία ή το αντίστροφο; Η συγχώρεση δεν είναι απαραίτητα κάτι που προκύπτει φυσικά μόνο σε άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση και σταθερές σχέσεις. Αντιθέτως, είναι κάτι που μπορούν να μάθουν άνθρωποι κάθε είδους. Με την κατάλληλη εξάσκηση, τα οφέλη της μπορούν να γίνουν κτήμα των περισσότερων από εμάς.
Εμπόδια στη συγχώρεση
Αν η συγχώρεση ήταν κάτι φυσικό για την ανθρώπινη φύση, θα ήταν πολύ πιο εύκολο να επιτευχθεί.
Η αντίστασή μας στη συγχώρεση λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας και, ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να ξεπεραστεί. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που εμποδίζουν την ικανότητα συγχώρεσης. Για παράδειγμα:
Ο φόβος μήπως φανεί κανείς αδύναμος, υποχωρήσει ή γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης για δεύτερη φορά.
Η εμμονή σε αυτό που εκλαμβάνεται ως δίκαιος θυμός και η άρνηση εγκατάλειψής του.
Η απροθυμία συγχώρεσης μέχρι το άλλο άτομο να δείξει ότι υποφέρει επαρκώς.
Η αντίσταση στη συγχώρεση μέχρι το άλλο άτομο να επανορθώσει για ό,τι έχει συμβεί.
Η απροθυμία εγκατάλειψης του ρόλου του θύματος.
Το οικογενειακό ιστορικό όπου απουσιάζει το πρότυπο της συγχώρεσης ως επιλογή.
Η άρνηση ότι η πράξη του θύτη είχε διαρκή αντίκτυπο, παρόλο που η σχέση εμφανίζει σημάδια κατάρρευσης.
Η αδυναμία αποδοχής της αδυναμίας και της αποτυχίας στους άλλους.
Ένα από τα ψυχολογικά εμπόδια που καθιστούν τη συγχώρεση μια πιθανή επιλογή είναι η αντίληψη ότι η συγχώρεση έρχεται σε σύγκρουση με τη δικαιοσύνη. Είναι δύσκολο να δείξει κανείς έλεος, συμπόνια ή να προσφέρει συγχώρεση σε κάποιον που έχει διαπράξει ένα αποτρόπαιο έγκλημα.
Views: 10
